Muzej Jugoslavije u Beogradu objavio je zbornik pod nazivom ‘Politički grafiti o Jugoslaviji u doba (post)socijalizma’, koji predstavlja sveobuhvatnu analizu vizuelnog nasljeđa i političkog diskursa na prostoru nekadašnje Jugoslavije. Publikacija, urednički obradovana od strane Marije Đorgović, Simone Ognjanović i Mitje Velikonje, nastala je kao rezultat projekta pokrenutog 2020. godine, čiji je primarni cilj bilo preispitivanje načina na koji se sećanja na Jugoslaviju reartikuliraju kroz grafiti s političkim sadržajem nakon političke dezintegracije države.

Kao što je navedeno u uvodnom dijelu publikacije, fokus istraživanja bio je primarno na recepciji nasljeđa socijalističke Jugoslavije. Istraživači su utvrdili da savremeni grafiti koji uključuju istorijske, političke i kulturne reference iz tog perioda kvantitativno dominiraju u javnom prostoru u odnosu na one koji aktiviraju nasljeđe Kraljevine Jugoslavije. Ovaj nalaz ukazuje na specifičnu dinamiku kolektivnog pamćenja i političkog izražavanja u postjugoslovenskim društvima, gdje su simboli socijalističke ere i dalje centralni element javne debate, bilo u afirmativnom ili kritičkom kontekstu.

Metodološki značaj ovog projekta leži u razvijanju pristupa muzealizaciji efemerne građe, poput grafita, koja je podložna trajnom brisanju i zaboravu. Muzej je prepoznao potrebu za aktiviranjem svedočanstvenog potencijala ovakvih vizuelnih artefakata, čime se doprinosi boljem razumijevanju socijalnih i političkih procesa u regionu. Tokom 2020. i 2021. godine, tim istraživača, uključujući kulturologa Mitju Velikonju i kustose Muzeja, sproveo je terensko istraživanje na prostoru nekadašnje Jugoslavije. Prikupljeno je više hiljada fotografija koje dokumentuju grafiti koji se odnose prema jugoslovenskom nasljeđu, što je omogućilo kreiranje bogatog vizuelnog i tekstualnog korpusa za analizu.

U zborniku su objavljeni stručni tekstovi i intervjui sa istaknutim istraživačima poput Slobodana Karamanića, Daniela Šubera, Vjerana Pavlakovića, Borisa Cvjetanovića i drugih. Posebno je istaknut doprinos istraživača koji su ranije radili na sličnim temama, a čiji su radovi sada prevedeni i prilagođeni za potrebe ove publikacije. Na primjer, tekst Slobodana Karamanića i Daniela Šubera, prvi put objavljen 2012. godine u knjizi ‘Iconic Power: Materiality and Meaning in Social Life’, predstavlja važan metodološki doprinos koji se sada kontekstualizuje u okviru novijih nalaza.

Publikacija takođe uključuje analizu specifičnih slučajeva, kao što su hrvatski grafiti, titografiti kao politike pamćenja i otpora, te simboli slovenačkog osamostaljenja. Ovi razdjelci nude detaljan uvid u to kako različite nacionalne i političke zajednice koriste javni prostor za izražavanje identiteta, sjećanja i kritike. Istraživači su naglasili da je prikupljeni materijal, iako fragmentaran, ključan za razumijevanje promjena u pojavljivanju ili izostanku grafita koji reflektuju jugoslovensko nasleđe u posljednjim decenijama.

Za čitaoce iz Bosne i Hercegovine, ova publikacija predstavlja važan izvor informacija o socijalno-političkom klimatu u regionu. Iako se fokus nalazi na širem prostoru bivše Jugoslavije, uključeni su i primjeri iz Sarajeva, gdje se analizira (ne)prisutnost Jugoslavije na zidovima grada. Ovo istraživanje doprinosi širem razumijevanju kako se političke narative formiraju i prenose kroz neformalne kanale komunikacije, poput uličnog umjetničkog izražavanja.

Izdavač publikacije je Muzej Jugoslavije, a odgovorna urednica je mr Neda Knežević. Tiraž od 500 primjeraka odštampan je u Beogradu 2024. godine. Publikacija je dostupna na srpskom i engleskom jeziku, što joj omogućava širu međunarodnu vidljivost. Za istraživače, studente i zainteresovanu javnost, ovaj zbornik predstavlja temeljito dokumentovanje vizuelne politike u postjugoslovenskom prostoru, nudeći nove perspektive na naslijeđe socijalizma i njegovo mjesto u savremenom društvu.